Effe een verhaaltje over funderingen?

Houten paalfundering in relatie tot grondwaterstand in Amsterdam Zuid

6 september 2011

In Amsterdam Zuid is een grote variatie aan grondwater-standen. Hieronder wordt de ontwikkeling van de houten paalfundering in de 19e en 20e eeuw en de invloed van de grondwaterstand hierop beschreven.

Houten paalfunderingen in Amsterdam Zuid zijn grofweg onder te verdelen in:

  • De Amsterdamse en Rotterdamse houtenpaal funderingen tot circa 1925;
  • De houten paalfunderingen met betonbalk met of zonder betonopzetter van na circa 1925.

Hierbij worden de funderingen tot 1920 tot de 19e eeuwse gordel gerekend. Hierna komt de 20-40 gordel (1920-1940) de Amsterdamse schoolperiode, wat zich kenmerkt door een andere bouwstijl/structuur. Vanuit de binnenstad gezien liggen deze gordels om het centrum heen en komen in de diverse stadsdelen voor, zie ook de beeldkwaliteitskaarten van beide gordels.

Een kernmerk van de 19e eeuwse gordel is dat sinds 1885 de aannemers voor zichzelf gingen bouwen (project ontwikkelaars werden). Door de woningnood waren de woningen altijd te slijten. Gevolg was dat de aannemer ook opdrachtgever en zijn eigen toezicht werd, want bouwtoezicht vanuit de overheid is geen dagelijks toezicht zoals een opdrachtgever toen hield. Daar bouwmateriaal duur was en arbeid goedkoop, was het aantrekkelijk om zo min mogelijk en zo goedkoop mogelijk materiaal te gebruiken.

Sindsdien werden de robuust gedimensioneerde funderingen uitgeknepen tot een minimaal product.

Hierbij was het door de betere heimiddelen ook mogelijk om zwaarder te heien en daarmee hogere paalbelastingen mogelijk te maken. Was de paalbelasting voor 1885 tussen de 6.000 en 8.000 kg/paal erna werd dit opgevoerd tot 14.000 kg en soms wel meer, waarbij 10.000 kg/paal het meest voorkomt.

Alle uitbreidingen van Amsterdam werden gepleegd in omliggende polders, in stadsdeel Zuid: de Binnendijkse Buitenvelderse polder. Gebruikelijk was het om de polder op te hogen tot “Stadspeil” 70 cm boven NAP. Uitzondering hierop is de Watergraafmeer die niet opgehoogd is tot stadspeil en is nog steeds een polder. De straathoogte is daar ca 3,5 m min NAP en de grondwaterstand ca 4,5 m min NAP.

Het oppervlaktewater, het water in de Amstel en de grachten bevindt zich op circa 0,4 m min NAP. Dit waterpeil is sterk van invloed op de grondwaterstand in het stadsdeel. De grondwaterstand is belangrijk voor de houten paalfunderingen, want als funderingshout droog komt te staan begint het te rotten. Als een fundering periodiek droog staat, zal uiteindelijk na een cumulatieve periode van jaren de aantasting zo groot worden dat vervanging nodig is.

Doordat de parken in Zuid aangelegd zijn op het oude polderniveau, is de grondwaterstand naar de parken toe lager. De grondwaterstand in het Sarphatipark is circa 2,03 m min NAP en in het Vondelpark is het circa 2,45 m min NAP. Hierbij beïnvloeden de polderriolen rond het Vondelpark ook nog de grondwaterstand. Polderriolen zijn oude poldersloten waarvan rioleringen zijn gemaakt in de oudste delen van Amsterdam voor de ophogingen. Een voorbeeld hiervan is: onder het Schapenburgerpad ligt een nog functionerend polderriool.

Vlak bij het Vondelpark zijn de fundering diep aangelegd en naarmate men verder van het park komt, zijn de funderingen veel hoger aangelegd. Soms komt het voor dat funderingen verder van het park gelegen kritischer zijn wat betreft droogstand dan dicht bij het park.

Doordat vroeger tijdens de bouw het funderingshout vaak relatief vlak onder de grondwaterstand werd aangelegd, is bij grote grondwaterfluctuaties, zowel nu als toen, kans op periodes van droogstand.

Men moest de fundering onder het toen heersende zomerpolderpeil aanleggen, maar het polderpeil kwam omhoog door het ontpolderen. Daardoor werd er tijdens de bouw vaak afgeweken van het funderingniveau zoals op tekening werd aangegeven. Het afwijken van het zomerpolderpeil maakt de funderingen, vooral in de beginperiode, kwetsbaar voor houtrot. Doordat de panden en daarmee de funderingen gezakt zijn door “gebrek” aan draagvermogen zijn funderingen vaak natter komen te staan.

In de vroeg 19e eeuwse funderingen komen vaak spaarbogen voor. Spaarbogen zijn metselwerkbogen in de fundering waarmee zowel metselwerk werd bespaard als wel men sneller uit het grondwater was. Deze komen veel voor in de Noord Pijp tussen de Stadhouderskade en het Sarphatipark. Het nadeel van deze bouwwijze is dat de fundering extra kwetsbaar is. Palen die niet goed onder het metselwerk staan als gevolg van paalafwijkingen tijdens de bouw en of ontwerp kunnen in 2 richtingen “ontsnappen” (loodrecht op de bouwmuur maar ook richting boog).

Een ander fenomeen, welke niet zichtbaar zijn, zijn de dijken in ons gebied. Zo is de Amstelveenseweg een veendijk die de Schinkelbuurt moet behoeden voor droogstand. Een ander is de kleidijk langs de Boerenwetering aan de Hobbemakade kant, die samen met een dijk ongeveer in de Jan Luijkenstraat gezorgd heeft dat het Rijksmuseum op circa 0,8 m min NAP aangelegd kon worden terwijl de andere kant van de Jan Luijkenstraat de panden veel later op een polderpeil van 1,85 m min NAP werden aangelegd.

Een gebied, waar het verschijnsel van het zakken van de panden de levensduur van de funderingen heeft verlengd, is de 20-40 gordel in De Pijp. Hier waren veel van de funderingen zo hoog aangelegd, dat alleen door de zetting van de panden deze toch voldoende nat staan.

Een ander bijzonder gebied binnen stadsdeel Zuid is de late 20-40 gordel van de Hoofddorppleinbuurt. Dit gebied is eerst opgehoogd en bebouwd en pas later is de grondwaterstand verhoogd. Hierdoor staan de fundering goed nat. Tevens is de bouwperiode zo laat (na 1928) dat er allen maar houtenpalen met betonconstructies zijn toegepast. Langs de Schinkel en vlak daarachter ligt nog een 19e eeuwse bebouwing en is er plaatselijk ook nog een stukje polder. De andere kant van de Schinkel, de Schinkelbuurt, is een volledige 19e eeuwse buurt.

De Stadionplein- en Olympiapleinbuurt zijn omgeven door het Noorder en Zuider Amstelkanaal, hierdoor kent dit gebied geen verhang naar een polder zoals bij de parken. Door de goede draagkracht van de eerste zandlaag, waarop de houten palen staan, zijn de panden in deze buurt ook relatief weinig gezakt.

De Pijp kent maar 2 houten paalfunderingen met betonconstructies in de 20-40 gordel.

De Rivierenbuurt kenmerkt zich door een heel klein deel 19e eeuwse gordel, rond de Trompenburgerstraat, en voor de rest als verlengstuk van de 20-40 gordel van De Pijp (plan Zuid van Berlage).

Het oudste gedeelte van de 20-40 gordel van de Rivierenbuurt, tussen Amstelkade- Amsteldijk- Lekstraat- Churchilllaan en Maasstraat, zijn nog Amsterdamse houten paalfunderingen. In het nieuwere deel zijn het betonbalken met houten palen.

Ook in de Rivierenbuurt is de funderingsaanleg nogal hoog, vaak 0,5 m min NAP.

In de Rivierenbuurt zijn er daarom nogal wat problemen met droogstand van de houtenpalen geweest.

De Rivierenbuurt en De Pijp is een gebied waar nogal veel verstoringen in de eerste zandlaag voorkomen. Om een idee te hebben hoe de zandlaag er uitziet kan men het beste vergelijken met een waterkaart van de Wadden waarop de stromingsgeulen zijn aangegeven.

Dat betekent dat er plaatselijk minder draagvermogen is en als men het tijdens het (proef-) heien ontdekt heeft, zijn de maatregelen die genomen werden niet altijd adequaat. In de 20-40 gordel is dit vaak zichtbaar doordat er een extra zakking opgetreden is over meerdere panden. Door aanvullend draagvermogen aan te brengen, in het kader van de stadsvernieuwing, is dit verschijnsel op vele plaatsen gestabiliseerd.

Hout onder water kan ook aangetast worden door bacteriën. Dit is een proces wat heel langzaam gaat maar continu doorgaat. Vooral ouderdom van de fundering maar ook de toegepaste houtsoort kan een rol spelen.

Als laatste Buitenveldert, dit is een jong gebied waar wel houten palen zijn toegepast. Echter door de ontwikkeling van de grondmechanica, het verbieden van het gebruik van grenen palen en de geringe ouderdom van de houtenpalen is de kwaliteit aanzienlijk beter.

September 2011

Advertenties

Over voorziener

Ben 73 jaar inmiddels en heb interesse in de politiek en hoe wij met zijn allen leven op deze wereld van nog 13.000 km doorsnede en we elkaar bevechten meestal om dat rotgeloof
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

snap er de ballen van en heb een herseninfarct gehad in 2007 maar wou graag mijn archief terug van 2012 en niemand kan dat waarmaken

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s